Bé viết ngược b thành d, p thành q là hiện tượng rất phổ biến ở giai đoạn 5-7 tuổi, do não bộ con chưa hoàn thiện khả năng phân biệt hướng trái - phải, không phải dấu hiệu bệnh lý. Phần lớn bé tự hết nhầm khi lên lớp 1, lớp 2 nếu được luyện đúng cách.
CoCa nhà mình hồi mới tập tô cũng nhầm b với d suốt cả tháng, có hôm viết "dé" thay vì "bé" mà không hề nhận ra. Mình từng lo lắng tra đủ thứ, sau mới hiểu đây là chuyện bình thường của tuổi này. Bài này mình chia sẻ đúng những gì đã áp dụng để ba mẹ đỡ hoang mang.
Mục lục
Viết chữ ngược là hiện tượng gì
Viết ngược chữ (hay "đảo chữ", "viết gương") là khi bé viết một chữ thành hình ảnh phản chiếu, do nét sổ và nét bụng chỉ khác nhau ở việc nằm bên trái hay bên phải. Phổ biến nhất là bốn chữ b, d, p, q.
Một số bé còn viết ngược cả số như 3, hoặc viết một từ từ phải sang trái — đều là biểu hiện con chưa "cố định" khái niệm trái - phải, chứ không phải không nhớ mặt chữ.
Vì sao bé hay nhầm b, d, p, q
Với hầu hết đồ vật, quay trái hay quay phải ý nghĩa không đổi, nên não bé quen "bỏ qua" chiều trái - phải. Nhưng chữ viết lại khác: b và d cùng hình dạng, chỉ đổi chiều là thành hai chữ mang nghĩa khác nhau. Đây là kiểu tư duy "phi tự nhiên", não bé cần thời gian mới quen, thường đến 7-8 tuổi mới ổn định.
Vài yếu tố khiến lỗi rõ hơn: con mới làm quen mặt chữ, tay chưa hình thành trí nhớ vận động; con học quá nhiều chữ cùng lúc; hoặc con thuận tay trái, cần thêm thời gian làm quen.
Mẹo nhỏ
Đây có phải dấu hiệu khó đọc (dyslexia) không
Nhiều ba mẹ lo lắng vì trên mạng hay đánh đồng hai chuyện này. Sự thật là viết ngược chữ ở tuổi mẫu giáo, đầu lớp 1 là chuyện bình thường, tự nó không phải dấu hiệu khó đọc.
Khó đọc là tình trạng phức tạp hơn, thường đi kèm nhiều biểu hiện cùng lúc: khó ghép âm thành vần, đọc rất chậm, nhầm lẫn cả khi nghe, khó khăn kéo dài dù đã kèm cặp đúng cách. Việc chẩn đoán cần chuyên gia, ba mẹ không nên tự kết luận chỉ vì con viết ngược vài chữ.
| Dấu hiệu | Thường là bình thường | Nên chú ý theo dõi thêm |
|---|---|---|
| Tuổi | 4-7 tuổi, đang tập viết | Sau 7-8 tuổi vẫn nhầm thường xuyên |
| Phạm vi lỗi | Vài chữ hình gương như b/d, p/q | Nhầm nhiều âm, nhiều chữ khác nhau |
| Tiến bộ | Giảm dần khi được luyện, nhắc | Không cải thiện dù luyện kiên trì |
| Ảnh hưởng khác | Đọc, nghe, nói theo kịp bạn cùng lứa | Kèm khó khăn khi đọc, ghép vần, nghe |
Khi nào cần lo và đưa con đi khám
Ở giai đoạn 5-6 tuổi chuẩn bị vào lớp 1, ba mẹ nên yên tâm vì đây gần như là khung thời gian bình thường, chưa cần vội tìm chuyên gia khi con nhầm vài lần.
Nên trao đổi thêm với giáo viên hoặc cân nhắc đưa con đi đánh giá nếu: con đã sang lớp 2 mà vẫn thường xuyên nhầm b/d, p/q dù được kèm cặp đều đặn; đảo chữ đi kèm khó khăn rõ khi đọc, ghép vần; con cũng hay lẫn tay trái - tay phải; hoặc gia đình từng có người được chẩn đoán khó đọc.
Mẹo phân biệt b/d và p/q cho bé dễ nhớ
Với b và d, mình hay dùng mẹo theo chiều bụng chữ: "b" có bụng tròn nằm bên phải nét sổ; "d" có bụng tròn nằm bên trái, ngược lại với b. Nhiều ba mẹ dạy con viết nét cong (bụng chữ) trước, rồi mới kéo nét sổ đúng phía, vì con dễ nhớ "vẽ bụng trước" hơn nhớ khái niệm trừu tượng.
Với p và q, hai chữ ít gặp trong từ tiếng Việt hơn b, d (q luôn đi cùng u thành "qu"). "P" có nét sổ đi lên trên, bụng nằm bên phải; "q" có nét sổ đi xuống dưới dòng kẻ, bụng nằm bên trái. Ba mẹ có thể nhắc con: nét đuôi q trong "qu" luôn thò xuống dưới dòng.
Quan trọng nhất vẫn là luyện đúng thứ tự nét ngay từ đầu. Xem thêm thứ tự viết nét cơ bản cho từng chữ cái.
Mẹo nhỏ
Cách luyện tập tại nhà từng bước
Ba mẹ luyện theo trình tự sau, mỗi bước chỉ vài phút mỗi ngày:
- Xác định đúng cặp chữ con đang nhầm qua vài trang vở gần nhất.
- Gắn mỗi chữ với một hình ảnh liên tưởng riêng, giữ nguyên mẹo đó.
- Đánh dấu điểm đặt bút bằng một chấm nhỏ trước khi con viết.
- Cho con tự so sánh với chữ mẫu ở đầu dòng sau khi viết xong.
- Luyện đều mỗi ngày, kiên trì vài tuần thay vì kỳ vọng hết nhầm ngay.
Ba mẹ cũng nên kiểm tra lại cách con cầm bút và tư thế ngồi, vì cầm bút sai khiến con khó kiểm soát hướng nét. Xem thêm dạy bé cầm bút đúng cách và tư thế ngồi viết.
Những điều nên tránh khi sửa lỗi
Vì đây là lỗi khá "cứng đầu", nhiều ba mẹ sốt ruột dễ chọn cách phản tác dụng: la mắng, gọi con "học dốt" chỉ khiến con sợ viết; bắt viết lại hàng chục lần một chữ khiến con mỏi tay, chán chứ không giúp ghi nhớ tốt hơn; so sánh con với anh chị em, bạn bè là không công bằng vì tốc độ mỗi bé khác nhau; tự ý kết luận con khó đọc chỉ vì nhầm b/d vài lần cũng không nên.
Ba mẹ tham khảo thêm bài lỗi thường gặp khi bé tập viết và cách sửa, và cách dạy bé viết chữ đẹp.
Luyện thêm bằng phiếu bài tập
Để con luyện trúng đúng cặp chữ hay nhầm, ba mẹ có thể in phiếu bài tập tô chữ miễn phí cho con tô đi tô lại b, d hoặc p, q kèm chấm điểm bắt đầu rõ ràng, kết hợp khen ngợi kịp thời sẽ hiệu quả hơn nhiều so với chỉ gạch đỏ chỗ sai.
Câu hỏi thường gặp
Bé 5-6 tuổi viết ngược b thành d có bình thường không?
Rất bình thường. Não bộ con chưa hoàn thiện khả năng phân biệt hướng trái phải, phần lớn bé sẽ tự hết nhầm khi được luyện đúng cách trong lớp 1, lớp 2.
Viết chữ ngược có phải dấu hiệu của chứng khó đọc dyslexia không?
Không hẳn. Viết ngược một mình nó không đủ để kết luận khó đọc, vốn thường đi kèm nhiều biểu hiện khác như khó ghép vần, đọc rất chậm, khó khăn kéo dài dù đã luyện kiên trì. Nếu lo lắng, ba mẹ nên hỏi ý kiến giáo viên hoặc chuyên gia.
Nên sửa lỗi viết ngược b, d, p, q như thế nào?
Xác định đúng cặp chữ con hay nhầm, dạy một mẹo liên tưởng đơn giản và giữ nguyên mẹo đó, đánh dấu điểm đặt bút trước khi viết, rồi luyện đều mỗi ngày vài phút.
Đến bao giờ thì bé hết viết ngược chữ?
Không có mốc cố định, nhưng phần lớn trẻ ổn định khả năng phân biệt hướng chữ trong khoảng lớp 1, lớp 2, tức khoảng 7-8 tuổi, nếu được luyện đúng cách và kiên trì.
