Nhà có bé thuận tay trái sắp vào lớp 1, thể nào cũng có người khuyên "sửa ngay đi kẻo vào lớp khổ". Câu trả lời ngắn: không nên ép bé đổi sang tay phải. Thuận tay là đặc điểm bẩm sinh của não bộ, không phải thói quen xấu; ép đổi tay không mang lại lợi ích nào được chứng minh, nhưng gây căng thẳng, chữ xấu đi ở cả hai tay, và ở một số bé còn kèm nói lắp, mất tự tin. Trường tiểu học hiện nay không bắt học sinh đổi tay. Việc ba mẹ nên làm là dạy con viết tay trái cho đúng kỹ thuật — nghiêng vở, chỗ ngồi, cách cầm bút — vì tập viết của lớp học vốn thiết kế cho người tay phải, bé tay trái cần vài điều chỉnh riêng.
Lớp mình dạy năm nào cũng có 1-2 bé thuận tay trái. Bé được hướng dẫn đúng từ đầu viết đẹp không kém bạn nào; bé bị gia đình ép đổi tay giữa chừng mới là những bé vất vả nhất — viết tay phải gượng gạo, quay lại tay trái thì đã nhiễm tật cầm bút sai.
Mục lục
Có nên sửa bé thuận tay trái sang tay phải không
Không. Ba lý do:
- Thuận tay nằm ở não, không nằm ở tay. Não bé đã "đi dây" để tay trái là tay khéo — điều khiển tinh tế, phối hợp mắt-tay tốt hơn. Ép viết tay phải là bắt bé làm việc tinh xảo nhất (viết chữ) bằng tay vụng hơn của mình, suốt 12 năm học.
- Cái giá có thật. Trẻ bị ép đổi tay dễ căng thẳng kéo dài quanh việc học, chữ xấu và mỏi ở cả hai tay, một số bé xuất hiện nói lắp, cắn móng tay, sợ giờ tập viết. Trong khi đó không có bằng chứng nào cho thấy đổi tay giúp bé học tốt hơn.
- Không còn lý do xã hội. Quan niệm "viết tay trái bị cô phạt" là chuyện của nhiều chục năm trước. Chương trình và giáo viên hiện nay chấp nhận học sinh thuận tay trái; kéo, dụng cụ cho người tay trái cũng dễ mua.
Khoảng 8-10% trẻ em thuận tay trái — lớp nào cũng có vài bé, con bạn không hề "đặc biệt có vấn đề".
Nếu ông bà vẫn muốn sửa
Khi nào chưa chắc là thuận tay trái
Lưu ý một trường hợp riêng: bé 4-5 tuổi dùng cả hai tay lẫn lộn — hôm cầm thìa trái, hôm vẽ tay phải — là chưa định hình tay thuận, không phải thuận tay trái. Với bé này, ba mẹ không cần "chọn giúp"; cứ để con tự nhiên, đến 5-6 tuổi đa số sẽ tự ổn định. Cách nhận biết: quan sát kín đáo trong vài tuần các việc con làm tự nhiên — cầm thìa, đánh răng, ném bóng, xé giấy, vẽ. Con chọn tay trái ổn định cho hầu hết việc, đặc biệt là vẽ và viết nguệch ngoạc, thì đó là tay thuận thật của con.
Dạy bé viết tay trái đúng kỹ thuật
Người viết tay trái gặp hai cái khó cấu trúc: chữ viết đi từ trái sang phải nên tay đi sau chữ (dễ che và lem chữ vừa viết), và mọi hướng dẫn mặc định trong vở tập viết đều vẽ cho tay phải. Bốn điều chỉnh sau giải quyết gần hết:
1. Nghiêng vở sang phải — điều chỉnh quan trọng nhất
Đặt vở nghiêng sang phải khoảng 20-30 độ (góc trên bên phải chếch cao lên), tâm vở hơi lệch về bên trái người bé — ngược chiều với bạn tay phải. Nhờ vậy cổ tay bé giữ được tư thế thẳng tự nhiên dưới dòng kẻ, mắt nhìn thấy chữ vừa viết, không phải cong cổ tay móc vòng lên trên — tật "cổ tay móc câu" chính là hậu quả của việc để vở thẳng đứng như bạn tay phải, đã thành tật rất khó sửa.
2. Cầm bút cao hơn một chút
Kiểu cầm bút ba ngón vẫn y như hướng dẫn chung trong bài dạy bé cầm bút đúng cách và tư thế ngồi viết, chỉ khác một điểm: ngón tay cách đầu ngòi khoảng 2,5-3cm — xa hơn bé tay phải chút xíu — để bàn tay không che khuất chữ đang viết. Bé nhìn thấy chữ của mình thì không cần nghiêng đầu, cong tay để ngó.
3. Ánh sáng và chỗ ngồi theo chiều ngược
- Đèn học đặt bên phải — ngược với lời khuyên quen thuộc "đèn bên trái" (vốn dành cho người tay phải), để tay viết không đổ bóng che chữ.
- Ngồi phía ngoài cùng bên trái của bàn đôi ở lớp và bàn học ở nhà, để khuỷu tay trái không va với khuỷu tay phải của bạn bên cạnh — va khuỷu tay là phiền toái số một của bé tay trái ở lớp.
4. Dụng cụ phù hợp
- Bút chì gỗ chất lượng tốt, ruột không quá mềm — tay trái miết qua chữ vừa viết nên chì mềm dễ nhòe; xem thêm cách chọn trong bài so sánh bút chì tập viết cho bé. Sau này lên bút mực, chọn mực nhanh khô.
- Kéo cho người thuận tay trái — kéo thường lắp lưỡi cho tay phải, bé tay trái cắt bằng kéo thường rất chật vật mà hay bị mắng oan là "vụng".
- Vở giữ nguyên chuẩn ô li của lớp, không cần loại đặc biệt — điều cần điều chỉnh là góc nghiêng vở, không phải quyển vở.
Luyện viết: chậm hơn một nhịp là bình thường
Bé tay trái luyện các nét cơ bản theo đúng thứ tự nét như mọi bạn — chiều viết các nét không đổi theo tay thuận. Vài điểm ba mẹ lưu ý khi kèm:
- Chấp nhận tốc độ chậm hơn chút ở giai đoạn đầu — kéo nét từ trái sang phải với tay trái là động tác "đẩy" chứ không phải "kéo", tốn sức hơn. Cho con nghỉ tay thường xuyên, đừng so tốc độ với anh chị tay phải.
- Ngồi đối diện làm mẫu — ba mẹ tay phải ngồi đối diện con khi làm mẫu nét, hình ảnh phản chiếu lại hóa ra dễ bắt chước hơn cho bé tay trái; hoặc cầm tay con đưa theo nét vài lần đầu.
- Để ý lỗi viết ngược — bé tay trái có xu hướng viết gương (b thành d, số 3 quay ngược) nhỉnh hơn chút ở giai đoạn đầu; đây vẫn là lỗi phát triển bình thường của mọi trẻ và cách sửa y hệt, xem bài bé viết chữ ngược: nguyên nhân và cách sửa.
- Khen đúng chỗ — khen tư thế đúng, nét đều, không khen kiểu "tay trái mà viết được thế này là giỏi lắm" — câu khen ấy vô tình dạy con rằng tay trái là một bất lợi.
Báo cô giáo từ đầu năm — một việc nhỏ, đỡ cả năm
Đầu năm học, nhắn cô chủ nhiệm: "Bé nhà em thuận tay trái, nhờ cô xếp cho con ngồi phía ngoài bên trái và để ý giúp tư thế nghiêng vở của con." Cô biết trước sẽ: xếp chỗ hợp lý ngay từ đầu, không nhầm tư thế vở nghiêng phải của con là "để vở sai", và làm mẫu thêm cho con khi cần. Đây là kiểu phối hợp mà giáo viên nào cũng hoan nghênh.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ép bé thuận tay trái đổi sang tay phải trước khi vào lớp 1?
Không. Thuận tay là đặc điểm bẩm sinh của não bộ, không phải thói quen xấu. Ép đổi tay không có lợi ích nào được chứng minh nhưng gây căng thẳng, chữ xấu ở cả hai tay, một số bé còn nói lắp và mất tự tin. Trường tiểu học hiện nay không bắt học sinh đổi tay.
Bé viết tay trái thì đặt vở thế nào?
Nghiêng vở sang phải khoảng 20-30 độ, tức góc trên bên phải chếch cao lên — ngược chiều với bạn tay phải. Nhờ vậy bé nhìn thấy chữ vừa viết, cổ tay giữ thẳng tự nhiên dưới dòng kẻ, tránh được tật cong cổ tay móc câu rất khó sửa về sau.
Bé tay trái cầm bút có gì khác không?
Kiểu cầm ba ngón giữ nguyên như hướng dẫn chung, chỉ khác là ngón tay cách đầu ngòi khoảng 2,5-3cm — xa hơn bé tay phải một chút — để bàn tay không che chữ đang viết. Nên chọn bút chì ruột không quá mềm vì tay trái miết qua chữ vừa viết dễ làm nhòe.
Đèn học cho bé thuận tay trái đặt bên nào?
Đặt bên phải — ngược với lời khuyên quen thuộc dành cho người tay phải — để tay viết không đổ bóng lên trang vở. Ở lớp và ở nhà, bé nên ngồi phía ngoài cùng bên trái của bàn để khuỷu tay không va với bạn bên cạnh.
Bé dùng cả hai tay lẫn lộn thì có phải thuận tay trái không?
Chưa chắc. Bé 4-5 tuổi đổi tay qua lại là chưa định hình tay thuận. Ba mẹ không cần chọn giúp — quan sát kín đáo vài tuần các việc con làm tự nhiên như cầm thìa, đánh răng, vẽ; đến 5-6 tuổi đa số trẻ tự ổn định. Con dùng ổn định tay trái cho hầu hết việc mới là thuận tay trái thật.
Bé thuận tay trái viết có xấu và chậm hơn không?
Không, nếu được hướng dẫn đúng kỹ thuật từ đầu: nghiêng vở sang phải, cầm bút cao hơn chút, chỗ ngồi và ánh sáng phù hợp. Giai đoạn đầu bé có thể chậm hơn một nhịp vì kéo nét sang phải bằng tay trái tốn sức hơn — điều này bình thường và sẽ hết khi tay quen.
