Buổi tối ở nhà mình có một luật bất thành văn: sau bữa cơm là giờ chơi không màn hình. Ban đầu Bin cũng càu nhàu đòi xem hoạt hình, nhưng từ khi mình bày ra mấy trò xếp hình và đố vui, con lại là người rủ ba mẹ chơi tiếp. Điều mình vui nhất không phải là con ngoan hơn, mà là con bắt đầu biết suy luận, biết đặt câu hỏi "tại sao".
Nhiều năm dạy lớp 1 mình thấy tư duy logic là thứ không dạy bằng cách bắt con ngồi giải bài. Nó lớn lên qua những trò chơi hằng ngày, khi con phải quan sát, tìm quy luật, và tự đưa ra quyết định. Dưới đây là những trò mình hay chơi với Bin, đều không cần màn hình và tận dụng đồ có sẵn trong nhà.
Mục lục
Vì sao tư duy logic quan trọng trước lớp 1
Tư duy logic là khả năng con nhìn ra mối liên hệ, tìm quy luật và suy luận từ những gì con thấy. Đây là gốc rễ của cả toán lẫn khả năng giải quyết vấn đề trong đời sống. Trong lớp mình, những bé có tư duy logic tốt thường không hoảng khi gặp bài lạ, vì con quen tự mày mò tìm cách.
Điều đáng mừng là tư duy logic không cần học phí hay giáo cụ đắt tiền. Nó chỉ cần thời gian ba mẹ chơi cùng con và vài món đồ quen thuộc.
Trò chơi xếp theo quy luật
Đây là trò nền tảng nhất để con làm quen với khái niệm quy luật.
- Xếp một dãy đồ vật theo mẫu, ví dụ: đỏ - xanh - đỏ - xanh, rồi hỏi con màu tiếp theo là gì.
- Dùng nút áo, hạt cườm, hay khối gỗ nhiều màu để tạo dãy.
- Nâng dần độ khó: đỏ - đỏ - xanh - đỏ - đỏ - xanh, buộc con quan sát kỹ hơn.
Với Bin, ban đầu con chỉ đoán bừa, nhưng sau vài lần con bắt đầu "à" lên khi phát hiện ra quy luật. Chính khoảnh khắc đó là lúc tư duy logic đang hình thành.
Mẹo nhỏ
Trò chơi phân loại
Phân loại giúp con học cách nhóm các vật theo đặc điểm chung, một kỹ năng tư duy quan trọng.
- Trộn nhiều đồ chơi rồi cho con phân loại theo màu, theo hình, hoặc theo kích thước.
- Thử thách con phân loại theo hai tiêu chí cùng lúc, ví dụ vừa đỏ vừa tròn.
- Cho con tự nghĩ ra cách phân loại của riêng mình rồi giải thích vì sao.
Bước cuối cho con tự nghĩ cách phân loại là hay nhất, vì con phải tự đặt ra tiêu chí, đó là tư duy ở mức cao hơn. Nếu con thích phân loại theo hình, ba mẹ có thể kết hợp với bài dạy bé nhận biết hình khối cơ bản.
Trò tìm điểm khác và tìm vật lạc
Tìm điểm khác nhau
Đặt hai nhóm đồ vật gần giống nhau, chỉ khác một chi tiết nhỏ, cho con tìm ra chỗ khác. Trò này rèn khả năng quan sát tỉ mỉ, rất có ích cho việc đọc chữ sau này khi con phải phân biệt các chữ na ná nhau.
Tìm vật lạc nhóm
Bày một nhóm đồ cùng loại và lén thêm vào một vật khác loại, ví dụ ba quả táo và một cái muỗng, cho con tìm ra vật không thuộc nhóm và giải thích lý do. Phần giải thích mới là điều quan trọng, vì con phải nói ra được suy luận của mình.
Mẹo nhỏ
Sudoku hình và các trò suy luận
Với bé đã quen các trò trên, ba mẹ có thể nâng cấp lên sudoku hình đơn giản.
- Vẽ một bảng bốn ô vuông chia làm bốn, dùng bốn hình khác nhau thay cho số.
- Quy luật: mỗi hàng và mỗi cột không được lặp hình.
- Bắt đầu bằng bảng đã điền sẵn gần hết, con chỉ cần điền một hai ô còn thiếu.
Ngoài ra còn nhiều trò suy luận không cần dụng cụ: đố mẹo, kể chuyện rồi hỏi "chuyện gì xảy ra tiếp theo", hay trò "nếu... thì...". Tất cả đều nuôi dưỡng khả năng suy luận của con. Ba mẹ muốn con luyện thêm trên giấy có thể in phiếu bài tập tư duy trên site.
Duy trì đều đặn mỗi ngày
Không cần chơi lâu, chỉ 15-20 phút mỗi tối là đủ. Quan trọng là đều đặn và giữ không khí vui vẻ. Nếu con thấy áp lực, con sẽ chán và đó là điều tệ nhất, vì tư duy logic chỉ nảy nở khi con thoải mái khám phá. Ba mẹ cũng nên đọc 6 cách giúp bé hết sợ môn toán trước khi vào lớp 1 để giữ cho con niềm vui khi học.
Câu hỏi thường gặp
Con chưa tìm ra quy luật thì mình có nên gợi ý không?
Nên gợi ý nhưng đừng cho đáp án. Ba mẹ có thể đọc to lại dãy đồ vật từ đầu để con tự nghe ra nhịp lặp lại. Việc con tự phát hiện quan trọng hơn nhiều so với ba mẹ nói thẳng.
Trò chơi tư duy logic có cần mua đồ chơi chuyên dụng không?
Không cần thiết. Nút áo, hạt cườm, khối gỗ, đồ chơi cũ hay thậm chí thức ăn nhỏ đều dùng để xếp quy luật và phân loại được. Đồ chơi chuyên dụng chỉ là thêm lựa chọn cho vui.
Mỗi ngày nên chơi bao lâu là hợp lý cho bé 5-6 tuổi?
Khoảng 15-20 phút mỗi ngày là vừa đủ. Quan trọng là đều đặn và giữ không khí vui vẻ. Nếu con còn hứng thú thì chơi thêm, nhưng đừng ép khi con đã mệt hay chán.
