Nhiều năm dạy lớp 1, mình để ý một điều: những bạn học tốt trong tháng đầu thường không phải bạn đã biết đọc trước, mà là bạn ngồi yên được và nghe cô nói hết câu. Một tiết học lớp 1 kéo dài 35 phút, con phải giữ được sự chú ý gần như liên tục. Với nhiều bé quen chạy nhảy tự do ở mầm non, đây thực sự là cú sốc.
Nhà mình cũng vậy. Bin sắp vào lớp 1 và những ngày đầu ngồi vào bàn được đúng 3 phút là con lại tìm cớ đứng dậy. Mình đã kiên nhẫn rèn con theo cách dưới đây, và muốn chia sẻ lại để ba mẹ cùng làm tại nhà.
Mục lục
Vì sao khả năng tập trung quan trọng ở lớp 1
Ở mầm non, hoạt động thường xen kẽ vui chơi nên con ít khi phải ngồi lâu một chỗ. Lên lớp 1, con cần ngồi nghe giảng, làm bài, chờ đến lượt trong khoảng thời gian dài hơn hẳn. Trong lớp mình, những bé chưa quen ngồi yên thường bỏ lỡ hướng dẫn của cô, rồi loay hoay không biết làm gì, dần dần thấy chán học.
Tin vui là khả năng tập trung có thể rèn được. Nó giống như cơ bắp, tập đều thì khỏe dần. Điều quan trọng là ba mẹ đừng kỳ vọng con ngồi yên 30 phút ngay từ hôm nay.
Bắt đầu từ 5 phút rồi tăng dần
Nguyên tắc cốt lõi là tăng dần, không ép. Mình gợi ý lộ trình như sau:
- Tuần 1: mỗi lần ngồi tập trung 5 phút, ngày 1-2 lần.
- Tuần 2-3: nâng lên 10-15 phút mỗi lần.
- Tuần 4-6: hướng tới 20-30 phút, gần bằng một tiết học thật.
Chọn hoạt động con thích để bắt đầu: tô màu, xếp hình, ghép lego, đọc truyện tranh cùng ba mẹ. Đừng vội bắt con ngồi luyện viết ngay, vì nếu việc đầu tiên đã khó và chán thì con sẽ ghét luôn cảm giác ngồi vào bàn.
Mẹo nhỏ
Cắt xao nhãng trong môi trường học
Rất nhiều lần con mất tập trung không phải do con, mà do môi trường xung quanh. Trước khi trách con ngồi không yên, ba mẹ hãy dọn sạch những thứ gây nhiễu:
- Tắt tivi, cất điện thoại, iPad khỏi tầm mắt con.
- Bàn học chỉ để đúng thứ đang cần, dọn hết đồ chơi và món lạ mắt.
- Chọn góc yên tĩnh, tránh chỗ người qua lại liên tục.
- Cho con đi vệ sinh và uống nước trước khi ngồi vào bàn.
Trong lớp mình, chỗ ngồi gọn gàng luôn giúp các con làm bài nhanh hơn hẳn. Ở nhà cũng thế, một cái bàn trống trải là món quà lớn cho sự tập trung của con.
Chia nhỏ nhiệm vụ cho vừa sức con
Trẻ dễ nản khi nhìn thấy một việc quá lớn. Nếu mình nói với Bin hãy tô xong cả trang, con thấy ngợp và bỏ cuộc. Nhưng nếu mình nói tô xong ông mặt trời này thôi, con làm ngay.
Cách làm đơn giản là bẻ một nhiệm vụ dài thành nhiều chặng ngắn có điểm dừng rõ ràng. Ví dụ:
- Viết 5 chữ, nghỉ một chút, rồi viết tiếp 5 chữ.
- Đọc hết một trang truyện thay vì cả cuốn.
- Xếp xong một tầng lego rồi mới sang tầng khác.
Mỗi chặng con hoàn thành là một chiến thắng nhỏ, và chính những chiến thắng nhỏ này nuôi dưỡng sự kiên nhẫn. Đây cũng là nền tảng cho nhiều kỹ năng tự lập khác con cần trước khi vào lớp 1.
Khen đúng cách để con muốn cố gắng tiếp
Khen sai làm hỏng động lực nhanh hơn ta tưởng. Mình từng khen chung chung con giỏi quá và thấy nó chẳng giúp con tiến bộ. Sau này mình khen vào nỗ lực và cách làm, cụ thể như:
- Nói rõ điều con đã làm tốt: con ngồi yên tô hết bức tranh, mẹ thấy con rất kiên nhẫn.
- Khen quá trình chứ không chỉ kết quả: con đã cố gắng viết lại chữ khó, giỏi lắm.
- Tránh thưởng vật chất mỗi lần, kẻo con chỉ làm vì phần thưởng.
Khi con lỡ mất tập trung, đừng quát. Nhẹ nhàng nhắc con quay lại và ghi nhận đoạn con đã làm được. Con cảm thấy an toàn thì mới dám cố gắng thêm.
Ưu điểm
- Con theo kịp bài giảng, tự tin hơn trong tháng đầu đi học
- Giảm hẳn tình trạng con mệt mỏi, chán học vì bỏ lỡ hướng dẫn
- Kỹ năng tập trung còn giúp con học tốt suốt nhiều năm sau
Nhược điểm
- Cần ba mẹ kiên trì đồng hành mỗi ngày, không nóng vội
- Vài bé hiếu động cần nhiều tuần hơn mới ngồi yên được lâu
Kết hợp với vận động và nghỉ ngơi hợp lý
Một hiểu lầm phổ biến là muốn con tập trung thì phải bắt con ngồi nhiều. Thực ra ngược lại: con cần được vận động đủ thì đầu óc mới đủ tỉnh táo để ngồi yên. Mình luôn cho Bin chạy nhảy, đạp xe trước giờ học một lúc, con ngồi vào bàn ngoan hơn hẳn.
Ngủ đủ cũng quan trọng không kém. Một đứa trẻ thiếu ngủ thì không thể tập trung dù ba mẹ có dỗ cách nào. Nếu con hay lơ đãng, ba mẹ thử xem lại giấc ngủ của con và cân nhắc điều chỉnh nếp sinh hoạt. Ba mẹ cũng có thể xem con đã sẵn sàng đến đâu qua quiz đánh giá mức độ sẵn sàng vào lớp 1 trên site.
Câu hỏi thường gặp
Con hiếu động, ngồi chưa được 3 phút thì bắt đầu thế nào?
Ba mẹ hãy bắt đầu từ đúng khả năng của con, kể cả chỉ 2-3 phút, rồi tăng dần mỗi tuần một chút. Chọn hoạt động con thích và cho con vận động thật nhiều trước khi ngồi vào bàn.
Có nên cho con xem tivi khi ngồi ăn để con ngồi yên không?
Không nên. Việc này tập cho con thói quen phụ thuộc màn hình mới chịu ngồi yên, ngược lại với khả năng tập trung chủ động mà con cần khi vào lớp 1.
Bao lâu thì con ngồi tập trung được 30 phút như một tiết học?
Mỗi bé một tốc độ, nhưng nếu rèn đều đặn mỗi ngày thì khoảng 4-6 tuần nhiều bé đã tiến bộ rõ. Quan trọng là duy trì thói quen chứ không phải ép trong vài buổi.
