Sau nhiều tháng băn khoăn, ba mẹ quyết định cho con đi đánh giá — rồi lại không biết bắt đầu từ đâu. Câu trả lời ngắn: nơi làm việc này là khoa tâm bệnh hoặc khoa tâm lý của các bệnh viện nhi, viện sức khỏe tâm thần, và các phòng khám tâm lý lâm sàng tư nhân. Một buổi đánh giá thường gồm hỏi bệnh sử kỹ, quan sát con chơi và làm việc, cùng một số trắc nghiệm tâm lý, mất khoảng một đến hai giờ và đôi khi phải quay lại buổi thứ hai. Chi phí gồm tiền khám cộng tiền các trắc nghiệm, và chênh lệch khá nhiều giữa bệnh viện công với phòng khám tư. Điều cần nhớ nhất: đi đánh giá không có nghĩa là con có bệnh — phần lớn trường hợp kết quả là con bình thường, và riêng điều đó đã gỡ được rất nhiều lo lắng.
Mục lục
Khi nào nên cho con đi đánh giá
Không phải mọi băn khoăn đều cần đến bệnh viện. Những tình huống nên đi:
- Ba mẹ đã thử các điều chỉnh cơ bản (ngủ đủ, giảm màn hình, đổi chỗ ngồi, lấp kiến thức hổng) trong vài tháng mà không thay đổi.
- Khó khăn xuất hiện ở nhiều môi trường — ở lớp, ở nhà, ở nhà ông bà — chứ không chỉ một nơi.
- Khó khăn đang lấy đi của con một thứ gì đó: con không theo được bài, bạn bè xa lánh, con tự ti hoặc khổ sở.
- Cô giáo đã chủ động đề nghị gia đình cho con đi đánh giá.
- Con có dấu hiệu lo âu nặng, không chịu đi học kéo dài, hoặc buồn bã dai dẳng.
- Ba mẹ quá lo lắng đến mức ảnh hưởng tới cách cư xử với con hằng ngày — đây tự nó đã là lý do chính đáng.
Các bài chi tiết theo từng tình huống: con hiếu động hay con tăng động, cô giáo nói con không tập trung, bé nháy mắt nhún vai liên tục, con không chơi với bạn nào ở lớp, bé đau bụng khóc mỗi sáng đi học.
Một bước nên làm trước
Ai là người đánh giá
Nhiều ba mẹ tưởng chỉ có một loại bác sĩ. Thực tế thường là một nhóm:
| Người | Làm gì |
|---|---|
| Bác sĩ chuyên khoa tâm thần nhi | Khám, chẩn đoán y khoa, kê đơn nếu cần |
| Chuyên gia tâm lý lâm sàng | Thực hiện trắc nghiệm, đánh giá nhận thức và cảm xúc, trị liệu tâm lý |
| Nhà âm ngữ trị liệu | Đánh giá và can thiệp về ngôn ngữ, phát âm |
| Bác sĩ phục hồi chức năng, kỹ thuật viên hoạt động trị liệu | Vận động tinh, vận động thô, kỹ năng tự phục vụ |
| Giáo viên giáo dục đặc biệt | Xây dựng kế hoạch hỗ trợ học tập |
Tùy vấn đề của con mà cần một hoặc nhiều người trong số này. Một buổi đánh giá đầy đủ thường do bác sĩ khám trước rồi chỉ định chuyên gia tâm lý làm trắc nghiệm.
Đi đâu
Bệnh viện công
Ở Hà Nội: Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Nhi Hà Nội, Viện Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện Bạch Mai.
Ở TP.HCM: Bệnh viện Nhi đồng 1, Bệnh viện Nhi đồng 2, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, Bệnh viện Tâm thần TP.HCM.
Ở các tỉnh: khoa nhi hoặc khoa tâm lý của bệnh viện đa khoa tỉnh, bệnh viện sản nhi tỉnh. Khu vực miền Trung có Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng.
- Ưu điểm: chuyên môn sâu, có bác sĩ chẩn đoán, chi phí thấp hơn, có bảo hiểm y tế cho phần khám bệnh.
- Nhược điểm: đông, lịch hẹn xa, thời gian mỗi lượt khám ngắn, thường phải đi nhiều buổi.
Phòng khám và trung tâm tư nhân
- Ưu điểm: đặt lịch nhanh, thời gian khám dài hơn, không gian thân thiện với trẻ, thường kèm luôn dịch vụ can thiệp sau đó.
- Nhược điểm: chi phí cao hơn, chất lượng không đồng đều, và có nơi vừa đánh giá vừa bán gói can thiệp nên dễ có xung đột lợi ích.
Lưu ý thực tế: lịch khám, tên khoa và quy trình ở các bệnh viện thay đổi theo thời gian. Hãy gọi điện hỏi trước thay vì đến thẳng, nhất là với bệnh viện tuyến trung ương.
Một buổi đánh giá diễn ra thế nào
- Hỏi bệnh sử. Phần này lâu nhất và quan trọng nhất. Bác sĩ hỏi về thai kỳ, lúc sinh, các mốc phát triển (lẫy, bò, đi, nói), bệnh đã mắc, hoàn cảnh gia đình, và chi tiết về vấn đề hiện tại.
- Quan sát con. Con được cho chơi, vẽ, làm vài việc nhỏ trong khi chuyên gia quan sát cách con tương tác, tập trung, phản ứng.
- Trắc nghiệm và thang đo. Tùy vấn đề mà dùng công cụ khác nhau — có thể là thang đo trí tuệ, thang đánh giá hành vi, bảng hỏi dành cho ba mẹ và cho giáo viên.
- Có thể cần thêm xét nghiệm hoặc khám chuyên khoa khác để loại trừ nguyên nhân cơ thể: đo thính lực, khám mắt, xét nghiệm máu.
- Kết luận và tư vấn. Nhiều nơi không trả kết quả ngay trong buổi đầu mà hẹn buổi sau.
Tổng thời gian thường một đến hai giờ cho buổi đầu, và không hiếm trường hợp cần hai, ba buổi mới có kết luận đầy đủ. Hãy chuẩn bị tinh thần cho việc này thay vì mong có câu trả lời ngay trong 15 phút.
Chuẩn bị mang theo gì
- Nhật ký hành vi hai đến bốn tuần: biểu hiện gì, lúc nào, kéo dài bao lâu, trước đó có chuyện gì. Đây là thứ giá trị nhất ba mẹ có thể mang theo.
- Nhận xét của cô giáo bằng văn bản — chuyên gia cần thông tin từ môi trường lớp học chứ không chỉ từ gia đình.
- Sổ khám sức khỏe, sổ tiêm chủng, kết quả khám mắt và tai mũi họng nếu đã khám.
- Vài quyển vở của con — vở viết cho thấy rất nhiều điều mà lời kể không diễn tả được.
- Video quay con ở nhà trong tình huống điển hình, nếu có. Rất hữu ích vì nhiều trẻ cư xử khác hẳn khi ở phòng khám.
- Danh sách câu hỏi ba mẹ muốn hỏi, viết sẵn ra giấy để không quên.
Nói với con thế nào
Đừng nói "đi khám bệnh" hay "đi kiểm tra xem con có vấn đề gì". Một câu đơn giản là đủ:
"Hôm nay mình đến gặp một cô, cô sẽ chơi với con vài trò chơi và hỏi con mấy câu. Không tiêm, không đau gì cả. Xong mình đi ăn kem."
Với trẻ lớn hơn hoặc trẻ đã tự nhận ra mình gặp khó khăn, có thể nói thật hơn: "Dạo này con thấy khó tập trung ở lớp đúng không? Mình đi gặp cô để xem có cách nào giúp con dễ hơn."
Chi phí gồm những khoản gì
Không có một con số chung, vì chi phí phụ thuộc nơi khám, số trắc nghiệm cần làm và số buổi phải đi. Nhưng ba mẹ nên biết chi phí thường gồm:
- Tiền khám — khoản này ở bệnh viện công thường thấp và có thể được bảo hiểm y tế chi trả nếu đi đúng tuyến.
- Tiền các trắc nghiệm tâm lý — tính riêng theo từng loại, và đây thường là khoản lớn nhất.
- Xét nghiệm hoặc khám chuyên khoa bổ sung nếu được chỉ định.
- Các buổi tái khám sau đó.
- Chi phí can thiệp nếu con cần — khoản này tính theo buổi và kéo dài, nên là phần tốn kém nhất về lâu dài.
Khi gọi điện đặt lịch, hãy hỏi thẳng: "Buổi đánh giá gồm những gì và hết khoảng bao nhiêu ạ?" Nơi làm việc nghiêm túc sẽ trả lời rõ ràng. Cũng nên hỏi bảo hiểm y tế áp dụng cho phần nào.
Dấu hiệu cảnh báo khi chọn nơi khám
Hãy cân nhắc lại nếu gặp những điều sau:
- Nơi khám hứa chữa khỏi hoàn toàn hoặc cam kết kết quả trong thời gian cố định.
- Kết luận ngay trong 10-15 phút mà không hỏi bệnh sử kỹ, không quan sát con, không có trắc nghiệm nào.
- Bán gói can thiệp dài hạn đắt tiền ngay trong buổi đầu, thúc giục đóng tiền sớm để được giảm giá.
- Bán kèm thực phẩm chức năng, thuốc bổ não như một phần của điều trị.
- Không cho ba mẹ xem kết quả bằng văn bản, chỉ nói miệng.
- Người đánh giá không nói rõ mình là ai, bằng cấp gì, thuộc đơn vị nào.
- Nơi khám chê trách ba mẹ là nguyên nhân gây ra vấn đề của con.
Sau khi có kết luận
Trước khi ra về, hãy hỏi cho rõ: kết luận là gì, cần làm gì ở nhà, cần làm gì ở trường, bao lâu khám lại, và dấu hiệu nào thì phải quay lại sớm hơn. Xin bản kết quả bằng văn bản để lưu.
Nếu kết luận là con bình thường — rất nhiều trường hợp là vậy — thì ba mẹ đã mua được sự yên tâm, và thường vẫn nhận được những lời khuyên cụ thể để hỗ trợ con.
Nếu con có vấn đề cần hỗ trợ, hãy nhớ ba điều. Thứ nhất, phát hiện sớm là một lợi thế lớn chứ không phải tin xấu. Thứ hai, một kết luận không định nghĩa con người của con. Thứ ba, đây không phải lỗi của ba mẹ, cũng không phải do dạy dỗ sai hay nuông chiều. Việc cần làm tiếp theo là phối hợp với nhà trường — xem cách trao đổi với cô giáo chủ nhiệm lớp 1 — và giữ nhịp sinh hoạt ổn định ở nhà.
Nếu muốn ý kiến thứ hai, đó là quyền của gia đình và không có gì phải ngại. Với những chẩn đoán quan trọng, đi thêm một nơi nữa là việc hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Khám đánh giá phát triển cho trẻ ở đâu?
Tại khoa tâm bệnh hoặc khoa tâm lý của các bệnh viện nhi, viện sức khỏe tâm thần, và các phòng khám tâm lý lâm sàng tư nhân. Ở Hà Nội có Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Nhi Hà Nội, Viện Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện Bạch Mai. Ở TP.HCM có Bệnh viện Nhi đồng 1, Nhi đồng 2, Nhi đồng Thành phố và Bệnh viện Tâm thần TP.HCM. Ở các tỉnh có thể đến bệnh viện sản nhi hoặc khoa nhi bệnh viện đa khoa tỉnh. Nên gọi điện hỏi trước vì lịch khám và quy trình thay đổi theo thời gian.
Một buổi đánh giá diễn ra như thế nào?
Thường gồm năm phần: hỏi bệnh sử kỹ về thai kỳ, lúc sinh, các mốc phát triển và vấn đề hiện tại; quan sát con chơi và làm việc; làm các trắc nghiệm và thang đo phù hợp; có thể thêm xét nghiệm hoặc khám chuyên khoa khác để loại trừ nguyên nhân cơ thể; cuối cùng là kết luận và tư vấn. Buổi đầu thường mất một đến hai giờ và không hiếm trường hợp cần hai ba buổi mới có kết luận đầy đủ.
Cần chuẩn bị mang theo những gì khi đi khám?
Quan trọng nhất là nhật ký hành vi ghi trong hai đến bốn tuần gồm biểu hiện gì, lúc nào, kéo dài bao lâu, trước đó có chuyện gì. Ngoài ra nên mang nhận xét của cô giáo bằng văn bản, sổ khám sức khỏe và sổ tiêm chủng, kết quả khám mắt và tai mũi họng nếu đã khám, vài quyển vở của con, video quay con ở nhà trong tình huống điển hình, và danh sách câu hỏi viết sẵn.
Chi phí khám đánh giá phát triển gồm những khoản nào?
Không có con số chung vì phụ thuộc nơi khám, số trắc nghiệm cần làm và số buổi phải đi. Chi phí thường gồm tiền khám, tiền các trắc nghiệm tâm lý thường là khoản lớn nhất, xét nghiệm hoặc khám chuyên khoa bổ sung nếu được chỉ định, các buổi tái khám, và chi phí can thiệp sau đó nếu con cần. Khi gọi đặt lịch nên hỏi thẳng buổi đánh giá gồm những gì và hết khoảng bao nhiêu.
Nên nói với con thế nào trước khi đi khám?
Đừng nói là đi khám bệnh hay đi kiểm tra xem con có vấn đề gì. Hãy nói mình đến gặp một cô, cô sẽ chơi với con vài trò chơi và hỏi mấy câu, không tiêm và không đau gì cả. Với trẻ đã tự nhận ra mình gặp khó khăn thì có thể nói thật hơn, ví dụ dạo này con thấy khó tập trung ở lớp đúng không, mình đi gặp cô để xem có cách nào giúp con dễ hơn.
Dấu hiệu nào cho thấy nên tránh một nơi khám?
Hãy cân nhắc lại nếu nơi đó hứa chữa khỏi hoàn toàn hoặc cam kết kết quả trong thời gian cố định, kết luận ngay trong mười lăm phút mà không hỏi bệnh sử kỹ, bán gói can thiệp dài hạn đắt tiền ngay buổi đầu và thúc giục đóng tiền sớm, bán kèm thực phẩm chức năng hay thuốc bổ não, không cho xem kết quả bằng văn bản, người đánh giá không nói rõ bằng cấp và đơn vị, hoặc chê trách ba mẹ là nguyên nhân.
Đi khám có nghĩa là con chắc chắn có bệnh không?
Không. Phần lớn trường hợp kết quả là con bình thường, và riêng điều đó đã gỡ được rất nhiều lo lắng cho cả nhà, thường kèm theo những lời khuyên cụ thể để hỗ trợ con. Nếu con thật sự cần hỗ trợ thì phát hiện sớm là lợi thế lớn chứ không phải tin xấu, một kết luận không định nghĩa con người của con, và đó không phải lỗi của ba mẹ hay do dạy dỗ sai.
Có nên xin ý kiến thứ hai không?
Có, đó là quyền của gia đình và không có gì phải ngại. Với những chẩn đoán quan trọng, đi thêm một nơi nữa là việc hợp lý. Trước khi ra về ở mỗi nơi, hãy hỏi rõ kết luận là gì, cần làm gì ở nhà, cần làm gì ở trường, bao lâu khám lại và dấu hiệu nào thì phải quay lại sớm hơn, đồng thời xin bản kết quả bằng văn bản để lưu.
