Hôm nọ mình rót sữa cho Bin và anh của bạn ấy, hai ly bằng nhau nhưng một ly cao gầy, một ly thấp mập. Bin lập tức mếu máo đòi đổi vì tưởng ly của mình "ít hơn". Đó là một khoảnh khắc rất hay để mình dạy con về so sánh: nhiều hay ít không phải lúc nào cũng nhìn theo chiều cao.
Nhiều năm dạy lớp 1 mình nhận ra kỹ năng so sánh là một trong những nền tảng bị xem nhẹ nhất, nhưng lại xuất hiện suốt trong toán lớp 1: so sánh số lớn số bé, dài hơn ngắn hơn, nhiều hơn ít hơn. Bé nào nắm chắc khái niệm so sánh sẽ học phần "lớn hơn, bé hơn, bằng nhau" dễ như chơi. Và điều tuyệt vời là ba mẹ dạy được ngay trong bữa ăn, lúc dọn nhà, hay khi đi dạo.
Mục lục
So sánh là nền tảng của toán lớp 1
Trước khi con hiểu được ký hiệu lớn hơn, bé hơn trên giấy, con cần cảm nhận được sự khác biệt bằng mắt và bằng tay. So sánh chính là bước đệm giữa việc đếm số và việc làm toán thật sự. Khi con nói được "cái này nhiều hơn cái kia", con đã bắt đầu tư duy về số lượng, kể cả khi chưa biết đếm chính xác.
Điểm mấu chốt là dạy con so sánh bằng vật thật trước, đừng vội đưa con số trừu tượng vào. Con phải thấy, phải sờ, phải trải nghiệm thì khái niệm mới ngấm.
So sánh nhiều - ít
Đây là cặp khái niệm dễ dạy nhất vì gắn liền với số lượng.
- Bày hai đĩa kẹo, một đĩa nhiều một đĩa ít, hỏi con đĩa nào nhiều hơn.
- Khi con đã quen, cho con tự chia đồ chơi thành nhóm nhiều và nhóm ít.
- Nâng dần độ khó bằng cách để hai nhóm gần bằng nhau, buộc con phải đếm để so sánh.
Bước cuối cùng này rất quan trọng: khi hai nhóm chênh lệch ít, con không thể đoán bằng mắt nữa mà phải đếm. Đó chính là lúc so sánh gắn với đếm số. Ba mẹ muốn con vững đếm số có thể xem thêm bài dạy bé đếm và làm quen phép cộng trong phạm vi 10.
So sánh cao - thấp
Cặp cao - thấp dễ thấy bằng mắt nên con thường tiếp thu nhanh.
- Cho cả nhà đứng cạnh nhau xếp theo thứ tự từ thấp đến cao.
- Xếp các cốc, chai, hộp theo chiều cao tăng dần.
- Dùng khối gỗ xây hai tòa tháp và hỏi con tháp nào cao hơn.
Với Bin nhà mình, trò xếp tháp cao thấp là món khoái khẩu. Con vừa xây vừa reo "cái này cao hơn nè ba", vậy là học mà cứ ngỡ đang chơi.
Mẹo nhỏ
So sánh dài - ngắn và to - nhỏ
Dài - ngắn
Cặp này hợp với các vật nằm ngang. Cho con so sánh hai cây bút chì, hai sợi dây, hai chiếc khăn. Mẹo là đặt hai vật sát nhau, thẳng hàng một đầu, để con nhìn ra đầu còn lại vật nào nhô ra xa hơn thì dài hơn.
To - nhỏ
Cặp to - nhỏ nói về kích thước tổng thể. Cho con so sánh quả bóng với quả bưởi, cái đĩa lớn với cái đĩa con. Con thường lẫn lộn giữa "to" và "cao", nên ba mẹ cứ kiên nhẫn giải thích to là chiếm chỗ nhiều hơn về mọi phía.
Mẹo nhỏ
Biến so sánh thành thói quen hằng ngày
Cái hay của kỹ năng so sánh là ba mẹ không cần dành riêng giờ học. Chỉ cần lồng vào sinh hoạt:
- Lúc ăn cơm: "Chén nào nhiều cơm hơn?"
- Lúc đi bộ: "Cây nào cao hơn con nhỉ?"
- Lúc dọn đồ: "Hộp nào to hơn để xếp dưới cùng?"
Mỗi ngày vài câu hỏi nho nhỏ như vậy, sau vài tuần con sẽ dùng đúng các từ so sánh một cách tự nhiên. Nếu muốn con luyện thêm dạng bài trên giấy, ba mẹ in phiếu bài tập so sánh có sẵn trên site để con làm quen. Ba mẹ cũng nên xem 6 cách giúp bé hết sợ môn toán trước khi vào lớp 1 để giữ tâm lý học nhẹ nhàng cho con.
Câu hỏi thường gặp
Con so sánh nhiều ít bị sai khi hai nhóm gần bằng nhau, có sao không?
Không sao cả. Khi hai nhóm gần bằng nhau, con không thể đoán bằng mắt mà cần đếm. Đây chính là cơ hội tốt để ba mẹ hướng con sang việc đếm số để so sánh chính xác.
Bé hay nhầm to với cao thì phải làm sao?
Ba mẹ hãy dùng vật thật để chỉ rõ. Cao là nói về chiều dựng đứng, còn to là nói về kích thước tổng thể chiếm chỗ nhiều hơn. Cho con sờ và so sánh trực tiếp sẽ hiệu quả hơn giải thích bằng lời.
Nên dạy khái niệm so sánh trước hay dạy đếm số trước?
Hai kỹ năng này nên đi song song. So sánh nhiều ít giúp con cảm nhận số lượng, còn đếm số giúp con so sánh chính xác. Ba mẹ có thể xen kẽ cả hai trong sinh hoạt hằng ngày.
