Trong lớp mình, dấu thanh thường là chỗ nhiều bé vấp nhất khi mới ghép vần. Con đọc được chữ rồi nhưng cứ nhầm giữa "hỏi" với "ngã", hay quên mất dấu nặng nằm dưới chữ. Đây là chuyện hết sức bình thường, vì tiếng Việt có tới 6 thanh mà tai con thì còn đang tập phân biệt.
Hồi Bin nhà mình học, mình không dạy dồn một lúc mà tách từng dấu ra, thêm chút trò chơi cho con đỡ ngán. Bài này mình chia sẻ đúng cách đó để ba mẹ dạy con nhận dấu thanh nhẹ nhàng tại nhà.
Mục lục
5 dấu thanh trong tiếng Việt
Tiếng Việt có 6 thanh, nhưng chỉ 5 thanh có dấu ghi trên chữ, thanh còn lại là thanh ngang không có dấu. Năm dấu thanh gồm:
- Dấu sắc: một nét xiên đi lên, đặt trên nguyên âm, đọc giọng cao và lên (bá, cá, mé).
- Dấu huyền: một nét xiên đi xuống, đọc giọng trầm, hạ xuống (bà, cà, mè).
- Dấu hỏi: hình dấu móc như cái móc câu, đọc giọng xuống rồi hơi lên (bả, cả, mẻ).
- Dấu ngã: nét lượn sóng, đọc giọng gãy, ngắt ở giữa (bã, mã, mĩ).
- Dấu nặng: một dấu chấm đặt dưới nguyên âm, đọc giọng nặng và ngắn (bạ, cạ, mẹ).
Thanh ngang là tiếng đọc bình thường, không dấu, ví dụ ba, ca, me.
Nên dạy dấu thanh theo thứ tự nào
Mình không dạy cả 5 dấu cùng lúc. Thứ tự mình thấy con tiếp thu dễ nhất:
- Dạy dấu sắc và dấu huyền trước, vì hai dấu này giọng lên xuống rõ, con dễ nghe ra.
- Sau đó đến dấu nặng, vì âm nặng và ngắn cũng khá dễ phân biệt.
- Cuối cùng mới đến dấu hỏi và dấu ngã, hai dấu khó nhất, để dành khi con đã vững mấy dấu kia.
Với mỗi dấu, mình cho con đọc theo cặp từ chỉ khác dấu: ma - má - mà - mả - mã - mạ. Đọc liền như vậy con nghe rõ sự khác nhau của từng thanh.
Mẹo nhỏ
Mẹo phân biệt dấu hỏi và dấu ngã
Đây là phần ba mẹ hỏi mình nhiều nhất. Người lớn nhiều khi còn viết sai chính tả hỏi ngã, nên với con mình dạy dựa vào âm thanh trước, còn quy tắc chính tả để dành khi con lớn hơn.
Cách mình làm với Bin:
- Cho con nghe thật kỹ: dấu hỏi giọng đi xuống rồi hơi vòng lên như đang hỏi han "thế à?"; dấu ngã giọng bị gãy, ngắt một cái ở giữa như tiếng nấc nhẹ.
- Đọc mẫu chậm, kéo dài âm cho con nghe rõ chỗ khác nhau: "củ" và "cũ", "mở" và "mỡ".
- Cho con lặp lại nhiều lần, con đọc sai thì mình đọc lại đúng cho con nghe chứ không chỉ nói con sai.
Với bé chuẩn bị vào lớp 1, mục tiêu là con nghe và đọc đúng dấu là chính, chưa cần con thuộc quy tắc chính tả hỏi ngã. Cái đó lên lớp cao hơn cô sẽ dạy kỹ.
Trò chơi giúp con nhớ dấu thanh
Học dấu thanh mà cứ ngồi đọc theo hoài thì con chán, nên mình hay lồng vào trò chơi:
- Đoán dấu qua giọng: ba mẹ đọc một từ, con nói xem đó là dấu gì. Đọc "cà" con phải nói "dấu huyền".
- Xếp thẻ theo dấu: viết vài từ cùng vần khác dấu lên thẻ, cho con xếp thành nhóm theo dấu thanh.
- Thi ai đọc đúng: ba mẹ và con thay phiên đọc một chuỗi ma - má - mà - mả - mã - mạ, ai đọc sai thanh thì thua, con rất thích trò này.
- Tìm dấu trong sách: mở một trang truyện tranh, đố con tìm những chữ có dấu ngã hoặc dấu hỏi.
Mẹo nhỏ
Muốn con luyện dấu thanh gắn với việc đọc, ba mẹ tham khảo thêm các trò chơi giúp bé hứng thú tập đọc, tập viết. Nếu con còn đang tập ghép vần, bài lộ trình 8 tuần dạy bé ghép vần tại nhà có phần dạy dấu thanh xếp đúng chỗ trong lộ trình.
Câu hỏi thường gặp
Con cứ nhầm dấu hỏi với dấu ngã thì làm sao?
Đây là lỗi rất phổ biến. Ba mẹ tập trung cho con nghe kỹ âm thanh của hai dấu qua các cặp từ khác dấu, đọc mẫu chậm và cho con lặp lại nhiều lần. Với bé sắp vào lớp 1, đọc đúng âm là đủ, chưa cần thuộc quy tắc chính tả.
Nên dạy con dấu thanh khi nào?
Sau khi con đã ghép được vần đơn giản không dấu như ba, me, co. Lúc đó con đã có nền để thêm dấu thanh vào, học sẽ nhẹ nhàng hơn là dạy dấu quá sớm.
Tiếng Việt có mấy dấu thanh?
Có 5 dấu thanh ghi trên chữ là sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng. Cộng thêm thanh ngang không dấu là tổng cộng 6 thanh điệu trong tiếng Việt.
