Sau khi con làm quen phép cộng, bước tiếp theo là phép trừ trong phạm vi 10. Đây là chỗ nhiều bé bắt đầu khựng lại, vì trừ khó hình dung hơn cộng: cộng là "thêm vào" — điều trẻ thấy quen thuộc, còn trừ là "bớt đi", trừu tượng hơn.
Là giáo viên tiểu học, mình chia sẻ cách dạy bé phép trừ theo trình tự dễ hiểu nhất: từ đồ vật thật đến ngón tay, rồi mới đến ký hiệu và phép tính trên giấy.
Mục lục
Khi nào nên dạy bé phép trừ
Con sẵn sàng học trừ khi đã:
- Đếm thành thạo xuôi và ngược trong phạm vi 10 (đếm ngược rất quan trọng cho phép trừ).
- Nhận mặt và viết được số 0–10 — xem dạy bé nhận biết và viết số từ 0 đến 10.
- Làm quen phép cộng trong phạm vi 10 — xem dạy bé đếm và làm quen phép cộng.
Nếu con chưa đếm ngược được, hãy luyện đếm lùi trước (10, 9, 8…) rồi mới dạy trừ. Đây là bước nhiều ba mẹ bỏ qua khiến con học trừ rất chật vật.
Bước 1: Dạy bằng đồ vật thật
Luôn bắt đầu bằng thứ con nhìn thấy và cầm được:
- Đặt 5 viên kẹo trước mặt con, cho con lấy đi 2 viên, rồi hỏi: "Còn lại mấy viên?"
- Dùng đúng các từ khóa gắn với phép trừ: bớt đi, lấy đi, cho đi, ăn mất, còn lại.
- Lặp lại với nhiều đồ vật khác nhau: kẹo, xe đồ chơi, hạt đậu, viên bi.
Khi con trả lời đúng bằng đồ vật nhiều lần, con mới thực sự hiểu bản chất của phép trừ.
Mẹo nhỏ
Bước 2: Dùng ngón tay và đếm lùi
Khi con đã hiểu bản chất, dạy con hai cách tính:
- Dùng ngón tay: giơ 5 ngón, gập xuống 2 ngón, đếm số ngón còn lại.
- Đếm lùi trên dãy số: viết dãy 0–10, đặt tay ở số 5 rồi lùi 2 bước → dừng ở 3. Cách này giúp con thấy phép trừ là "đi lùi" trên dãy số.
Đừng vội cấm con dùng ngón tay. Đây là giai đoạn bình thường và cần thiết; khi tính nhiều lần con sẽ tự nhớ và bỏ ngón tay lúc nào không hay.
Bước 3: Giới thiệu dấu trừ và cách viết
Giờ mới đưa ký hiệu vào:
- Dấu trừ (−) nghĩa là "bớt đi".
- Đọc phép tính: 5 − 2 = 3 → "năm trừ hai bằng ba".
- Cho con viết phép tính vào vở ô li, chú ý viết số ngay ngắn và thẳng hàng.
Ba mẹ có thể tạo phiếu bài tập Toán in miễn phí để con luyện thêm phép tính trên giấy đúng độ tuổi.
Trò chơi luyện phép trừ tại nhà
- Trò "ăn kẹo": bày một số kẹo, mỗi lượt ba mẹ "ăn" mấy viên, con nói còn lại bao nhiêu.
- Xúc xắc trừ: gieo hai xúc xắc, lấy số lớn trừ số bé — con vừa so sánh vừa trừ.
- Đếm lùi khi đi cầu thang: bước xuống từng bậc và đếm lùi 10, 9, 8…
- Giấu đồ: cho con xem 7 viên bi, giấu đi vài viên rồi cho con nhìn số còn lại và đoán đã giấu mấy viên (đây là dạng "tìm số bị trừ" rất tốt cho tư duy).
Mẹo nhỏ
Lỗi thường gặp khi dạy bé phép trừ
- Dạy trừ khi con chưa đếm ngược được — con sẽ đếm mò và nản.
- Bỏ qua đồ vật thật, học ngay trên giấy — con làm được bài nhưng không hiểu bản chất.
- Cấm con dùng ngón tay quá sớm — con mất điểm tựa, dễ đoán bừa.
- Ép con học thuộc bảng trừ — ở tuổi này, hiểu quan trọng hơn thuộc.
- Cho số quá lớn ngay từ đầu — nên bắt đầu trong phạm vi 5 rồi mới lên 10.
Nếu con có dấu hiệu sợ hoặc chán mỗi khi học Toán, ba mẹ đọc thêm 6 cách giúp bé hết sợ môn Toán trước khi vào lớp 1. Để biết nên dạy gì trước, gì sau theo tuổi, ba mẹ xem lộ trình chuẩn bị vào lớp 1.
Câu hỏi thường gặp
Nên dạy bé phép trừ khi nào?
Khi con đã đếm thành thạo xuôi và ngược trong phạm vi 10, nhận mặt viết được số 0-10 và đã làm quen phép cộng. Nếu con chưa đếm ngược được thì nên luyện đếm lùi trước khi dạy trừ.
Cách dạy bé phép trừ dễ hiểu nhất là gì?
Bắt đầu bằng đồ vật thật: đặt 5 viên kẹo, cho con lấy đi 2 viên rồi hỏi còn lại mấy. Sau khi con hiểu bản chất mới chuyển sang dùng ngón tay, đếm lùi trên dãy số, cuối cùng mới đến dấu trừ và phép tính trên giấy.
Con dùng ngón tay để trừ có sao không?
Không sao, đây là giai đoạn bình thường và cần thiết. Ngón tay là điểm tựa giúp con hình dung. Khi tính nhiều lần con sẽ tự nhớ và bỏ ngón tay, ba mẹ không nên cấm quá sớm.
Có nên cho bé học thuộc bảng trừ không?
Không nên ở tuổi này. Hiểu bản chất quan trọng hơn thuộc lòng. Thay vào đó hãy chỉ cho con mối liên hệ giữa cộng và trừ, ví dụ 3 cộng 2 bằng 5 thì 5 trừ 2 bằng 3, con sẽ tính nhanh mà không cần học vẹt.
